TRANG CHỦ / Blog du lịch / Trăng sáng yêu thương – Tết Trung Thu đoàn viên của người Việt

Trăng sáng yêu thương – Tết Trung Thu đoàn viên của người Việt

Chỉ còn vài ngày nữa là đến Tết Trung thu, một cái tết quan trọng của người Việt Nam và cũng là của nhiều nước khu vực châu Á. Dọc nhiều tuyến đường đã có những gian hàng bán bánh Trung thu và lồng đèn rực rỡ. Vào các quán ăn, tiệm bánh hay cà phê, có thể thấy có rất nhiều loại bánh trung thu được bày bán và giá cũng khá cao.

Tết Trung thu, cái tết giữa mùa thu, thoạt nghe có đánh trống múa lân, rước đèn, phá cỗ thì tưởng là tết của trẻ em, nhưng thực tế cái Tết này là cho tất cả mọi người nghỉ ngơi sau một mùa vụ đã đến lúc cho thu hoạch và là cái tết đoàn viên…
 

TẾT TRUNG THU Ở SÀI GÒN THƯỞNG THỨC CỐM TÚ LỆ - ĐẶC SẢN TỪ YÊN BÁI 


Vào những ngày đầu tháng 9, tức là gần đến rằm tháng 9 Âm lịch của người Việt, tôi được giới thiệu một món ăn lạ, một loại lúa nếp non được làm thành cốm và chấm với chuối chín.
 

 
Hạt nếp non thơm, rời rạc, trong nhân dẻo dẻo, nhai trong miệng mà mùi thơm đã tỏa ra ở mũi. Mấy người bạn của tôi nói, cốm là đặc sản miền bắc, nhưng cốm Tú Lệ mà họ mời tôi thì là đặc sản của đặc sản, do hiếm có khó tìm, được gửi từ Tây bắc vào Sài Gòn, tôi là người may mắn được thưởng thức. 

Hình như người Sài Gòn không có thói quen ăn cốm, chỉ thời gian gần đây mới có nhiều. Vì theo tôi, cách ăn tinh tế của người Hà Nội khá cầu kỳ và phải có kiến thức mới cảm hết được hương vị thơm ngon của món ăn. Những người bạn của tôi nói, chỉ cần được một lần thưởng thức cốm Tú Lệ đều không thể nào quên được hương vị dẻo thơm, xanh non của những hạt lúa nếp đầu mùa.
 

 
Bà Hoa nói với tôi, Cốm Tú Lệ thường được ăn cùng với chuối chín trứng cuốc, trái hồng đỏ chín cây hoặc cũng có thể dùng để nấu cháo vịt, xôi nếp, chè và nêm vào các món như: nem rám, tôm rán, thịt chiên… Nhưng riêng bà thường lấy từng nhúm cốm mới ấp vào tay cho nóng và mền rồi bỏ vào miệng nhấm nháp, vì bà Hoa nói như vậy bà thưởng thức được hết vị thơm dẻo mộc mạc của cốm. Khi cốm hơi cũ (để lâu), bà đem nấu chè sen, hạt sen mới già rất bở và thơm từ Đồng Tháp gửi về.
 

 
Tú Lệ là một xã thuộc huyện Văn Chấn, tỉnh Yên Bái, một tỉnh vùng núi phía Bắc Việt Nam. Thung lũng Tú Lệ được vây quanh bởi ba ngọn núi: Khau Phạ, Khau Thán và Khau Song. Người ta bảo rằng, nhờ Tú Lệ nhận được nhiều ưu ái của thiên nhiên, khí hậu quanh năm mát mẻ, đất có nhiều mùn và khoáng chất, lại được “uống” nước suối trong vắt chảy từ đỉnh đèo Khau Phạ, nên hạt lúa nếp to tròn, trắng trong, có hương vị đặc biệt mà không nơi nào có được.

Để làm cốm thì thì khi lúa nếp khum ngọn, còn nguyên hương sữa, người dân gặt về, mà phải là gặt từ sáng sớm, tức là hái những bông lúa còn đẫm sương đêm. Công đoạn để cho ra những hạt cốm dẻo thơm thực không đơn giản, nó đòi hỏi lúa vừa tuốt xong sẽ được rang ngay, nếu để cách ngày thì hạt cốm không còn xanh ngon nữa. Khi rang nếp non làm cốm thì phải rang thật nhỏ lửa, đảo liên tục đều tay để nóng đều các hạt lúa.
 

 
Tôi được nghe kể rằng, làm cốm công phu lắm. Chỉ nói một câu công thức, rang nhỏ lửa và đảo đều tay, nhưng sự chuẩn bị khá là công phu. Người làm cốm phải chuẩn bị bếp lò và chảo rang từ trước. Bếp lò rang nếp làm cốm thường phải đắp xỉ than, nhưng không đốt than mà dùng củi. Chảo rang thường bằng gang đúc dày. Bà Hoa nhận xét rằng, với cái chảo như vậy thì từng hạt cốm khi rang xong sẽ không bị cháy mà mềm dẻo, thơm ngon. Rang xong phải đợi nguội rồi cho từng mẻ vào cối giã.

Cốm ngon cũng là người có kinh nghiệm sẽ làm ngon hơn. Bởi vì, tùy theo độ non của lúa khi gặt mà người giã cốm sẽ ước lượng bao nhiêu lần giã mới hoàn tất mẻ cốm. Cốm giã xong được gói trong lá dong xanh, vừa tăng thêm màu xanh của cốm, vừa lưu giữ mùi thơm của lúa. Chính vì hương vị đặc biệt thơm ngon như vậy, nên cốm Tú Lệ đã trở thành đặc sản được gửi vào Sài Gòn làm món quà mùa Trung thu rất được ưa thích.
 

KHẮP NƠI TƯNG BỪNG ĐÓN TẾT TRUNG THU VỚI BÁNH NƯỚNG, BÁNH DẺO
 

Bà Hoa nói với tôi, mặc dù thích cốm Tú Lệ như vậy nhưng món bánh đặc sắc chỉ có tết Trung thu mới có là bánh nước và bánh dẻo. Theo bà, Tết Trung thu có thể coi như là một cái tết giữa năm, thời gian nghỉ ngơi sau những ngày dài vất vả giờ mùa vụ đã vào thời điểm thu hoạch. Người Việt sẽ làm nhiều món bánh trái, trong đó không thể thiếu là bánh nướng và bánh đẻo để cúng và ăn tết, cầu mọi sự may mắn, bình an.
 
 
Có điều, để chuẩn bị cho một ngày chính lễ tết Trung thu vào 15/8 Âm lịch, người Việt đã có sự chuẩn bị trước đó gần cả tháng trời. Nhiều người để làm bánh thì trước đó gần tháng đã lo các loại nguyên liệu, từ bột mì đến bột nếp, đậu xanh, hạt dưa, trứng muối, xá xíu… để gần ngày có thể làm bánh nướng và bánh dẻo biếu bạn bè, người thân và cúng khi chính rằm.
 

Những gần tết Trung thu, nhiều hoạt động trao quà cho trẻ em gặp khó khăn vui tết trung thu, từ bánh, lồng đèn, sách vở khá rầm rộ khắp nơi khiến tôi tưởng như đây là cái tết dành cho trẻ em. Nhưng xem lại tất cả những thông tin liên quan, tôi cho rằng đây là cái tết giữa năm của người Việt và nhiều nước Châu Á, liên quan đến mùa màng và tập quán văn hóa của mỗi miền.  
 
 
Có thể xem Trung thu là dịp lễ quan trọng thứ hai sau Tết âm lịch ở Châu Á, đặc biệt là của người Việt Nam. Bà Hoa nói giờ mọi thức công nghiệp hóa nên nó gọn nhẹ chứ trước kia công tác chuẩn bị cho cái tết này rầm rộ và vui lắm. Nó bao gồm các món ăn bánh nướng, bánh dẻo, cốm… và đủ loại hoa quả chín vào mùa này, là những hoa quả ngon.

Tới ngày rằm, từng xóm có múa lân, rước đèn, chiêng trống ầm ĩ, ánh sáng đèn lồng hay đèn kéo quân lung linh, trẻ con rồng rắn sau các đám rước, thật vui. Ngày trước, người ta còn thi làm đèn kéo quân, với những hình người ngựa, khi đốt nến không khí nóng, hình người ngựa chạy vòng quanh và các nghệ sĩ dân gian kể nhiều câu chuyện liên quan đến hình hoặc chỉ lên bài trời với chuyện chú Cuội, cô Hằng Nga… 
 

Món ăn chính trong lễ Trung thu là bánh nướng, có lã bắt nguồn từ Trung Quốc nên không chỉ Việt Nam mà nhiều nước trong khu vực làm bánh nướng theo công thức giống nhau, khuôn bánh cũng giống. Riêng ở Việt Nam, mùa Trung thu còn có sự góp mặt của món bánh dẻo, làm từ bột nếp rang và được nhồi kỹ với nước đường sên, nhân bánh thường là đậu xanh hạt sen, có mùi thơm hoa bưởi, rất dễ ăn.

Tôi đọc một mô tả về bánh dẻo mà đã thấy thèm: “Bánh dẻo giản dị mà tinh tế với mùi hương hoa bưởi thoang thoảng của vùng quê Bắc Bộ, vị đỗ xanh nhẹ nhàng của buổi chớm thu, tạo ra mùi vị thanh tao khó quên. Cũng như bánh nướng vàng ươm màu nắng, bánh dẻo là sự kết tinh những gì tươi đẹp và thơm lành nhất của mùa lá rụng”.

Bà Hoa giải thích với tôi, thật ra đây là một tập tục phù hợp với nền văn minh lúa nước. Hầu hết các nước trồng lúa thì đây là thời điểm thu hoạch sau những tháng ngày vất vả, mọi người có thể nghỉ ngơi và ăn mừng một vụ mùa bội thu. Vào tháng tám âm lịch hàng năm, trăng sáng trong lành. Thời khắc thích hợp để cả gia đình có thể quay quần bên nhau, vui chơi ăn uống, cùng ca hát và kể chuyện, trẻ em được ăn ngon với nhiều loại bánh trái…

ROBERTO BARATELLA